ایران شرقی 10 بهمن 1397 ساعت 11:45 http://easterniran.com/fa/doc/translate/1822/ -------------------------------------------------- بازیگران تاثیرگذار بر روند تحولات منطقه عنوان : چین و هند در آسیای مرکزی؛ رقابت یا همگرایی؟ -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی/ برخی تحلیلگران و کارشناسان بر این اعتقادند که نقش رو به رشد هند در آسیای مرکزی از طریق کریدور چابهار (مورد موافقت آمریکا)، منجر به افزایش رقابت با چین در این منطقه خواهد شد. اما این احتمال نیز وجود دارد که دو پروژه ارتباطی قدرت های بزرگ آسیا بتوانند عملا در این منطقه همگرا شوند. این سناریو در صورت ادامه اختلافهای اقتصادی دهلی نو و واشنگتن که از جنگ تجاری ترامپ ناشی می شود، تقویت خواهد شد. در حال حاضر آسیای مرکزی، بیشتر از هر زمان دیگری در هنگامه ظهور نظم جهانی چندپایه ای قرار دارد. هند برای نفوذ در این فضای غنی از منابع، چین را به چالش کشیده است. رقابت بین طرح چینی کمربند و جاده و پروژه های ارتباطی مشترک هند و ژاپن کریدور رشد آسیا-آفریقا زمانی گرمتر شد که هند از برداشتن تحریم های آمریکا از گسترش بخش ایرانی کریدور چابهار در منطقه، اطمینان یافت. این امر نشان می دهد که موفقیت این طرح، منافع امنیت ملی آمریکا را بیش از تحمیل تحریم های مربوط به ایران تامین می کند. این دیدگاه به اهمیت استراتژیکی که آمریکا در تسهیل ورود هند به آسیای مرکزی دنبال می کند اشاره دارد، حتی اگر ترامپ مجبور به کاهش تاثیر تحریم های ضد ایرانی خود شود. مفهوم این موضوع این است که جریان مورد انتظار نفوذ اقتصادی هند در افغانستان و جمهوری های شوروی سابق آسیای مرکزی، می تواند مسیرهای تجاری منطقه را دور از چین تغییر دهد. این امر به دهلی نو اجازه می دهد که نخبگان محلی و ملی خود را که دارای سهم مالی در تضمین موفقیت نفوذ این کشور (که مورد حمایت آمریکاست) در این بخش از اوراسیا هستند، تقویت نماید. علاوه بر این، وابستگی عمیق ایران به هند به عنوان سوپاپ فشار ضد تحریم، آمریکا را قادر می سازد تا به طور غیر مستقیم بر رقیب خود از طریق روابط تهران با متحدانش تأثیر بگذارد. واشنگتن می داند که بدون مداخله اقتصادی هند در منطقه، آسیای مرکزی به طور قابل توجهی تحت نفوذ قدرت های بزرگ چند قطبی روسیه، چین، پاکستان، ایران و ترکیه قرار دارد که شامل حلقه طلایی می شود. به همین دلیل آمریکا مایل است تا تاثیر تحریم های اِعمال شده علیه ایران را فدا کند به این امید که تهران موافقت کند به طور غیرمستقیم به برنامه های آن کشور در منطقه کمک کند. این امر بدان معنا نیست که ایران عمدا با آمریکا تبانی می کند، بلکه ایران تنها در موضعی قرار گرفته که معتقد است که برخی از منافع آن به واسطه همکاری با هند در کریدور چابهار (مورد موافقت آمریکا)، تامین می شود. تا زمانی که ایران همچنان به این استراتژی ادامه می دهد، این امر هم اجتناب ناپذیر خواهد بود که روابط اقتصادی رو به رشد کشورهای منطقه با هند، در نهایت منجر به افزایش روابط سیاسی با ایران خواهد شد. با ورود قدرت سوم به منطقه، احتمالا تسلط مشترک چین و روسیه بر آسیای مرکزی شکسته شده و موازنه ای با این دو قدرت بزرگ همسایه برقرار خواهد شد. روسیه دیگر تأثیرات اقتصادی قبل را در آسیای مرکزی ندارد با این حال، این کشور می تواند نیازهای امنیتی منطقه را تامین کند، در حالی که چین از سرمایه گذاری های اقتصادی خود مراقبت می کند. از این دیدگاه، این توسعه ؛ نسبت به هر کشور دیگر، بیشتر به زیان چین خواهد بود. به ویژه که روسیه از روابط بسیار خوبی با هند برخوردار است و همچنین از گسترش سرمایه گذاری های آن در منطقه خاورِ دورِ هم مرز چین استقبال می کند. این بدان معنا نیست که روسیه به طور فعال هند را تشویق می کند تا نقش مهم تری در آسیای مرکزی ایفا کند، بلکه در واقع هیچ راهی برای تأثیرگذاری بر این فرآیند وجود ندارد. باید توجه داشت که مهمترین هدف سرمایه گذاری های ارتباطی هند در ایران، تحقق کریدور حمل و نقل شمال-جنوب برای تسهیل تجارت روسیه و هند از طریق ایران و آذربایجان است. با توجه به جغرافیای آنها، دو کشوری که احتمالا بیشترین رقابت را بین هند و چین مشاهده می کنند، افغانستان و ازبکستان هستند. برای افغانستان، پکن قبلا همکاری مشترک از طریق فرمت چین-هند بعلاوه یک را پیشنهاد داد. ازبکستان یک قدرت بزرگ است که مشتاقانه به دنبال همکاری میان کشورهای حلقه طلایی، هند و همچنین آمریکاست. جالب توجه است که پاکستان آمادگی دارد که در همه این موارد نقش داشته باشد. یک فرصت واقعی برای گسترش CPEC به منطقه از طریق سه شاخه جداگانه وجود دارد که می تواند به طور صریح به نام CPEC + نام گذاری شود، مسیری از گوادر به چابهار سپس از افغانستان عبور می کند و در نهایت از طریق سین کیانگ، پاکستان را با کشورهای آسیای مرکزی متصل می کند. وارد کردن پاکستانِ متحدِ چین در رقابت آسیای مرکزی، می تواند فعالیت های چند قطبی پکن را در آنجا تقویت کند و به مقابله با نفوذ هند کمک کند. با این حال، نمی توان تاثیر رقابت هند و پاکستان در آسیای مرکزی را به دقت پیش بینی کرد اما پیش بینی می شود که این رقابت محدود به ابعاد اقتصادی، فرهنگی و اطلاعاتی باشد. ممکن است به نظر برسد که هند به زودی قدرت خود را به عنوان یک نیروی تعیین کننده در آسیای مرکزی، که امور منطقه را طبق دستورالعمل موازنه قدرت آمریکا تغییر می دهد، نشان خواهد داد. اما هنوز یک احتمال بعید وجود دارد که یک سناریوی کاملا متفاوت با آنچه تا کنون ذکر شد اتقاق بیفتد. تجزیه و تحلیل فوق الذکر بر این فرض استوار است که هند یکی از متحدان مهم استراتژیک-نظامی آمریکا در این قرن باقی خواهد ماند، اما این احتمال وجود دارد که اختلافات اقتصادی بر سر جنگ تجاری ترامپ، دهلی نو را در واکنش به این اختلافات، از واشنگتن دور کند؛ در این صورت هند می تواند برخی از اثرات بی ثبات کننده را که ممکن است در ورود آن به آسیای مرکزی برای نظم جهانی چند قطبی ظاهر شود، تغییر دهد. آنچه پیداست برای حلقه طلایی بهتر خواهد بود که هند هیچ نقشی در ساختار هارتلند آسیای مرکزی نداشته باشد. با این حال، اگر این امر اجتناب ناپذیر باشد؛ بهتر است که دهلی نو در هماهنگی با پکن از طریق فرمت چین- هند بعلاوه یک عمل نماید که می تواند به طور بالقوه پایه ای برای همگرایی جاده ابریشم جدید و طرح های ارتباطی کریدور رشد آسیا-آفریقا در یک پلت فرم تکاملی و احتمالا پایه ای برای ایجاد رنسانس اوراسیایی باشد. لازم به تأکید است که احتمال تحقق چنین سناریویی بسیار کم است چراکه در این صورت هند مجبور به مقابله با تحریم های اولیه و ثانویه آمریکا در مورد کریدور چابهار خواهد شد؛ اما در صورت به دست آوردن چنین اراده سیاسی، می تواند یک تعیین کننده بازی واقعی در منطقه باشد.