ایران شرقی 4 آذر 1396 ساعت 12:23 http://easterniran.com/fa/doc/analysis/1076/ -------------------------------------------------- نظر کارشناسان روسی درباره آینده سوریه عنوان : نشست سوچی؛ دستاوردها و ابهامات -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی/ چهارشنبه هفته گذشته طی یک نشست مهم در سوچی روسیه، رؤسای جمهوری سه کشور ایران، ترکیه، و روسیه دیدار و گفتگو کردند که محور اصلی گفتگوهای روحانی، اردوغان و پوتین اعلام پایان جنگ در سوریه و بررسی وضعیت پسا داعش در این کشور بود. در همین رابطه، موسسه مطالعات ایران شرقی، با درنظرداشت اهمیت این نشست، نقطه نظر تنی چند از کارشناسان و تحلیلگران سیاسی روس را در خصوص نتایج این نشست و ابعاد احتمالی آن جویا شده است که مهمترین دیدگاه های ایشان بدین شرح است: لئونید ساوین سردبیر مجله روسی ژئوپلیتیک، رئیس مؤسسه بین المللی جنبش اوراسیا و همچنین مدیر کل بنیاد نظارت و پیش بینی توسعه فضاهای فرهنگی و سرزمینی: نشست رؤسای جمهور روسیه، ایران و ترکیه در سوچی تلاش های مثبت این سه کشور برای بازگرداندن حاکمیت سوریه، راه اندازی گفت وگوها بین نیروهای مختلف سیاسی سوری و به پایان رساندن عملیات ضد تروریستی در این کشور را به نمایش گذاشت. به این نکته مهم نیز باید اشاره کرد که تقریبا به طور همزمان، دیدار وزرای امور خارجه و رؤسای ستاد نیروهای مسلح روسیه، ایران و ترکیه نیز صورت گرفت و پیش از آن نیز ولادیمیر پوتین با سران تعدادی از کشورهای منطقه مذاکرات تلفنی انجام داد. بنابراین می توان گفت تصمیمات سران با در نظر گرفتن ملاحظات لازم و در نظر گرفتن پیامدهای احتمالی صادر شده است. آنچه مشخص است غرب از هر طریقی قصد دارد، مانع روند صلح در منطقه گردد. البته بیانیه آیت الله خامنه ای در این خصوص که "سم" تروریسم در منطقه توسط آمریکا، صهیونیست ها و مرتجعین عرب پخش شده است، نیز برای درک وضعیت موجود مهم می باشد. ضمنا در اول نوامبر آیت الله خامنه ای با ولادیمیر پوتین ملاقات داشت که این موضوع همراه با تدوین یک راهبرد کلی برای مقابله با تحریم های غرب، مورد بررسی قرار گرفته بود. روسیه در مورد سوریه عملا هیچ اختلافی با ایران ندارد. با توجه به مواضع هماهنگ مسکو و تهران، ترکیه نیز به دنبال نزدیک شدن به آنها برآمده است. با توجه به افزایش اختلاف میان آنکارا از یک سو و واشنگتن و بروکسل از سوی دیگر، اهمیت نزدیکی هرچه بیشتر ترکیه به ائتلاف در حال شکل گیری روسیه و ایران افزایش یافته و به نظر می رسد باید امکان خروج ترکیه از ناتو نیز در نظر گرفته شود. البته بهتر بود سایر کشورهای منطقه نیز برای قطع روابط با آمریکا و اقمارش تشویق شوند که این مهم باید با دقت تمام صورت گیرد. به عنوان مثال در قطر پایگاه های نظامی آمریکا وجود دارد ولی سیاست های منطقه ای این کشور از زمان آغاز درگیری ها در سوریه به طور مثبت تغییر کرده است. البته هنوز باید روی تدوین استراتژی برای حل مسئله کردهای سوریه کار و تلاش های لازم صورت گیرد. به طوریکه ایران به دلیل حضور طولانی مدت در عراق و درک پیچیدگی های این موضوع در سیاست داخلی، ایده و دیدگاه های مشخصی دارد، در حالیکه روسیه فعلا در موقعیت ناظر از راه دور قرار گرفته است. ترکیه نیز در ظاهر هیچ پیشنهاد روشنی حتی برای کردهای داخل کشور خود ندارد که این موضوع می تواند منجر به واکنش های غیر واقعی این کشور نسبت به روند صلح سوریه (حداقل در بخش های شمالی) شود. اینها همه ضرورت تداوم تماس ها در عالی ترین سطوح و هماهنگی بیش از پیش اقدامات دولت های حاضر و فعال در فرآیند آستانه را می طلبد. واسیلی پاپاوا مدیر موسسه مطالعات خاورمیانه و قفقاز: در طول هفته گذشته فعالیت های دیپلماتیک روسیه، ایران و ترکیه در رابطه با سوریه تشدید شد تا به جنگی طولانی مدت پایان داده شود. به طوریکه در 19 نوامبر شهر آنتالیای ترکیه میزبان نشست اختصاصی وزیران خارجه این سه کشور در خصوص سوریه بود. این نشست در آستانه دیدار ولادیمیر پوتین، حسن روحانی و رجب طیب اردوغان رؤسای جمهور روسیه، ایران و ترکیه صورت گرفت که در آن طرفین دیدگاه های خود نسبت به مصالحه سوریه را مطرح کردند. در 20 نوامبر نیز پوتین با بشار اسد در شهر سوچی دیدار کرد که طی آن سران روسیه و سوریه پیرامون اصول اساسی ایجاد روند سیاسی برای حل مسالمت آمیز مسئله سوریه بحث و گفت وگو کردند. رئیس جمهور بشار اسد از پوتین بابت مشارکت در مبارزه علیه تروریسم قدردانی و ابراز امیدواری کرد که جنگ و خونریزی در سوریه هر چه زودتر به پایان رسیده و زمینه برای مذاکرات صلح آمیز فراهم شود. رئیس جمهور سوریه همچنین گفت که کشورش روی حمایت های روسیه برای اطمینان از عدم دخالت بازیگران خارجی در روند سیاسی و همچنین پشتیبانی از فرآیندی که در آن خود سوری ها حضور خواهند داشت، حساب باز کرده است. از سوی دیگر، در 21 نوامبر و در آستانه نشست سران سه کشور در سوچی، دیدار رؤسای ستاد کل نیروهای مسلح ترکیه (ژنرال خلوصی آکار)، ایران (سرلشگر محمد باقری) و روسیه (ژنرال والری گراسیموف) برگزار شد. مقامات نظامی این کشورها در خصوص مناطق امن و ایجاد محیط مساعد برای بازگشت مردم به خانه های خود و باز کردن راه برای مذاکرات آتی بین دمشق و مخالفان بحث و تبادل نظر کردند. و در نهایت در 22 نوامبر در سوچی رؤسای جمهور روسیه، ایران و ترکیه با توجه به شرایط جدید - یعنی نابودی نیروهای اصلی داعش در سوریه و عراق، موضوع حل و فصل سیاسی مسئله را مورد بررسی خود قرار دادند. حسن روحانی در این نشست اظهار داشت: بحران سوریه از آغاز به دلیل مداخلات خارجی و از جمله از طریق اعزام شبه نظامیان و اسلحه و سایر حمایت ها از گروه های جنگجو و تروریست پیچیده و طولانی شد. رئیس جمهور ترکیه نیز تأکید کرد که حل و فصل مشکل سوریه به صورت عمده توسط همکاری های سه کشور (روسیه، ایران، ترکیه) از طریق فرآیند مذاکرات آستانه میسر شده است. به اعتقاد اردوغان، این تلاش ها برای رسیدن به نتیجه نهایی قطع کامل اقدامات مسلحانه همچنان باید ادامه یابد. همچنین رهبران سه کشور با توجه به دستاوردهای موجود در امر مبارزه با تروریسم و کاهش قابل توجه خشونت در سوریه، چگونگی اقدامات بعدی در جهت تامین ثبات بلندمدت در این کشور را مورد بحث و بررسی قرار دادند. به اعتقاد پوتین، نشست سوچی باید زمینه برای شکل گیری کنگره گفت وگوی ملی که در آن هم دولت سوریه و هم گروه های مختلف مخالف متمایل به مذاکرات با دمشق حضور خواهند یافت، را فراهم کند. تاریخ برگزاری کنگره هنوز مشخص نشده است اما مسکو امیدوار است که در آن طیف گسترده ای از نمایندگان تمام گروه های قومی و مذهبی شامل رهبران اپوزیسیون از شهرهای مختلف سوریه و خارج از آن مشارکت کنند. جهت حضور در این کنگره از نمایندگان 33 سازمان سوری، سازمان ملل متحد، صلیب سرخ و سازمان بهداشت جهانی دعوت شده است. این پیش بینی وجود دارد که در این کنگره، پارامترهای نظام دولتی سوریه و قانون اساسی جدید آن تعیین و بر این اساس تحت نظارت سازمان ملل انتخابات آزاد و عادلانه با مشارکت تمام سوری های واجد شرایط برگزار گردد. این در حالی است که ترکیه نسبت به حضور حزب سوری اتحاد دموکرات در این کنگره موضع مخالف داشته و این حزب را به دلیل ارتباط آن با حزب ممنوع کارگران کردستان، یک سازمان تروریستی می داند. پوتین همچنین از رهبران کشورهای دیگر نیز خواست تا با تهیه برنامه جامع بلندمدت و در نظر گرفتن این واقعیت که سوریه متحمل تخریب و خسارات بسیار گسترده ای شده است، به کمک های خود برای بازسازی زیربناهای این کشور ادامه بدهند. در این میان اسرائیل اصرار دارد که حضور نظامی ایران در سوریه به حداقل برسد. مقامات سیاسی و نظامی اسرائیل بارها اعلام کردند که اجازه حضور گروه های مسلح طرفدار ایران در نزدیکی مرزهای خود را نخواهند داد و اقدامات لازم برای خنثی سازی تهدید امنیت ملی را دنبال خواهند کرد. باید گفت که حل و فصل مسالمت آمیز بحران سوریه نیاز به سازش میان تمام طرف های درگیر در این بحران از جمله روسیه، ترکیه، ایران، دولت بشار اسد و همچنین آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی به نمایندگی از شیخ نشینان نفتی را دارد. تشدید فعالیت های دیپلماتیک روسیه، ایران و ترکیه نشان داد که آمریکا و اتحادیه اروپا در حاشیه این فرآیند قرار گرفته اند. پاسخ این پرسش که آیا کشورهای مهم غربی به ابتکار صلح سوریه با محوریت مسکو-تهران-آنکارا خواهند پیوست، نه تنها به مانور سیاسی - دیپلماتیک رهبران این کشورها ارتباط دارد بلکه به آن نیز بر می گردد که این کشورها به چه میزان برای امتیاز دادن به آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی (از منافع منطقه ای این کشورها نمی توان کاملا صرف نظر کرد) آماده می باشند. یوری ماواشوف مدیر سیاسی مرکز مطالعات ترکیه معاصر در مسکو: نشست سه گانه روسیه، ایران و ترکیه در سوچی از اهمیت بالای تاریخی برخوردار می باشد. زیرا برای نخستین بار است که پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در قلمرو اوراسیا کشورهایی که از جمله بازیگران مسئولیت شناس می باشند و به طور سنتی نقش مهمی را در منطقه بازی می کنند، وضعیت جدیدی را شکل می دهند. جنگ سوریه به نحوی نقش آغاز حرکت به سوی "نظم نوین جهانی" (به عنوان یک سیستم امنیتی جایگزین) را بازی کرد. در سال 2011 تصور این موضوع که کشورهای دارای دیدگاه های متضاد نسبت به مشکل سوریه نه تنها بتوانند بین خود به توافق برسند بلکه طرف های درگیر را نیز پشت میز مذاکرات قرار بدهند، غیر ممکن بود. اما در ادامه این همکاری های مشترک تمرکز روی مسائل اصلی با اهمیت خواهد بود. سوال این نیست که آیا روسیه، ایران و ترکیه به یک صلح پایدار در سوریه دست خواهند یافت یا نه، بلکه این واقعیت باید پذیرفته شود که تنها این بازیگران بین المللی هستند که فرصتی واقعی در اختیار دارند که آن را می توانند به مردم سوریه تقدیم کنند. اینکه چگونه از این هدیه استفاده خواهد شد، فقط به سوری ها مربوط می باشد. در واقع حل و فصل مسالمت آمیز در چهار مرحله صورت خواهد گرفت. پس از نشست سوچی، دیدار ژنو برنامه ریزی شده است و در پایان ماه نوامبر، ملاقات گروه ریاض انجام و در تاریخ 3 دسامبر نیز باید کنگره گفت وگوی ملی برگزار گردد. با توجه به بیانیه های هماهنگ رؤسای جمهور، وزرای خارجه و فرماندهان ستادهای مرکزی ارتش های کشورهای ایران، روسیه و ترکیه، یک نتیجه سیستماتیک و جامع حاصل خواهد شد. روشن است که این نتیجه شامل حل مسئله کردها در سوریه نیز خواهد بود. همچنین خیلی چیزها وابسته به کسانی است که امروز سخن گفتن از سوی مردم کرد را در انحصار خود قرار داده اند (نیروهای دموکراتیک سوریه - SDF). بدون تردید طی مراحل فوق، طرف ها از ستیزه جویان SDF خواهند خواست تا مناطق و منابعی که اشغال کرده اند را به دولت مشروع سوریه بازگردانند. به نظر می رسد که این بحث یکی از محورهای مهم نشست سوچی بوده است. سرگئی کوژمیاکین تحلیلگر سیاسی روزنامه پراودا چاپ مسکو: نشست رؤسای جمهور روسیه، ایران و ترکیه در شهر سوچی را رسانه های روسی با کنفرانس سال 1945 یالتا قابل مقایسه می دانند که چگونگی دنیای پس از جنگ دوم جهانی را تعیین کرده بود. اما آنگونه که اغلب اتفاق می افتد، میان تصور و واقعیات فاصله زیادی وجود دارد. معلوم است که نشست سوچی به طور کامل قادر به پایان دادن به بحران سوریه نبود و دلایل متعددی برای این موضوع وجود دارد. اول؛ اینکه اعضای این سه گانه نسبت به امروز و فردای سوریه دارای نگاه ها و دیدگاه های متفاوتی می باشند که به متناقض بودن منافعشان برمی گردد. تهران در خصوص موضوع بقای بشار اسد اصرار داشته و مخالف استقلال اقلیت کرد (حتی تحت عنوان خودگردانی وسیع) می باشد. تهران همچنین مخالف قاطع گروه های جهادی (صرف نظر از آنکه خود را چطور معرفی می کنند) است. ترکیه هرچند با استقلال خواهی کردها از دمشق مقابله می کند ولی همزمان به دنبال در اختیار داشتن مناطق تحت کنترل آنها در سوریه می باشد. با این هدف نیروهای مسلح ترکیه داخل خاک سوریه شده و برخی از مناطق کلیدی در استان های ادلب و حلب را تحت کنترل خود قرار دادند. آنکارا نسبت به اعتراض دولت سوریه که این اقدام ترکیه را اشغالگری عنوان کرد، توجهی نشان نداد. ضمنا در نشست سوچی رئیس جمهور ایران با حمایت از موضوع دمشق، هرگونه حضور نیروهای خارجی بدون دعوت از سوی دولت قانونی سوریه را غیر قابل قبول عنوان کرد. گذشته از آن، ترکیه همچنان از تعدادی از گروه های افراطی مخالف دولت مشروع سوریه حمایت های همه جانبه به عمل می آورد. اما به نظر می رسد روسیه ترجیح می دهد بین دمشق، تهران و آنکارا مانور داده و بر فدرالی شدن سوریه با وضعیت خودگردانی کردها اصرار دارد. مشخص است که مسکو نمی خواهد روابطش با آمریکا و نیروهای دموکراتیک سوریه تحت حمایت واشنگتن را تیره تر کند. نکته منفی نشست سوچی نیز این بود که نسبت به اشغال یک سوم قلمرو سوریه از سوی آمریکا و گروه های متحد آن (نیروهای دموکراتیک سوریه) واکنشی نشان داده نشد. تنها کسی که این موضوع را مطرح کرد آقای روحانی بود اما پوتین و اردوغان ترجیح دادند به این موضوع نپردازند. با این حال اصلا معلوم نیست که در چنین شرایطی چگونه می توان تمامیت ارضی و حق حاکمیت سوریه را تأمین کرد. بحث بعدی این است که چشم انداز کنگره گفت وگوی ملی سوریه که روسیه روی آن اصرار دارد، مبهم می باشد. به گفته پوتین، این کنگره باید تمام مخالفان داخلی و خارجی و گروه های مذهبی را متحد کند. ولی در تاریخ 23 نوامبر، نمایندگان برخی از گروه های مخالف دولت سوریه ضمن نشستی در ریاض اعلامیه ای پخش کرده و خواستار استعفای بشار اسد و انحلال تمام نیروهای امنیتی سوریه شدند و همچنین حضور ایران در حل و فصل بحران این کشور را نامطلوب عنوان کردند. معلوم است که برای گفت و گوهای داخلی سوری تعیین چنین شرایطی کاملا غیر قابل قبول می باشد. بنابراین ضمن تائید اهمیت نشست سوچی، باید به این نکته نیز اشاره داشت که این نشست به هدف اصلی که حل بحران سوریه می باشد به طور کامل دست نیافت. زیرا تلاش برخی از سران برای پرهیز از مباحث برای دیگران ناراحت کننده، در اصل بر اهمیت و مؤثر بودن این نشست به طور جدی لطمه زد.