ایران شرقی 10 ارديبهشت 1397 ساعت 10:48 http://easterniran.com/fa/doc/analysis/1347/ -------------------------------------------------- نظامی‌گری در آسیای مرکزی عنوان : نظری تحلیلی بر روابط نظامی آمریکا با کشورهای ساحلی خزر -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی 19 آوریل سال 2018 نمایندگان سنای قزاقستان اصلاحات مربوط به تفاهم نامه بین دولتی با آمریکا تحت عنوان "ترانزیت ریلی محموله های ویژه آمریکا از طریق قلمروی قزاقستان برای برقراری ثبات و بازسازی افغانستان" را تصویب کردند.در همین رابطه، ارژان آشیکبایف، معاون وزیر امور خارجه قزاقستان اظهار داشت: سال پیش آمریکا خواستار تغییر در مسیر فعلی ترانزیت محموله های ویژه به افغانستان شد. طرف آمریکایی همچنین به منظور صدور محموله های ویژه از آذربایجان به قزاقستان از طریق دریای خزر و از طریق ایستگاه ساریاگاش، کلس یا بینئو- قاراقالپاقستان به ازبکستان و بعدها به افغانستان، پیشنهاد ورود بنادر "کوریک" و "آکتائو" به این مسیر ترانزیتی را داد. بدین ترتیب، پروتکل به امضا رسیده ماهیت تفاهم نامه را تغییر نمی دهد. این پروتکل تنها لیستی از ایست های بازرسی در بنادر آکتائو و کوریک را اضافه می کند. برخی کارشناسان معتقدند که موافقت قزاقستان با استفاده آمریکا از این دو بندر می تواند زمینه را برای ایجاد تدریجی پایگاههای نظامی آمریکایی در قلمروی این جمهوری ایجاد کند. این مورد، اقدام ضد روسی آشکار قزاقستان است، چرا که حضور هر یک از کشتی های آمریکایی با محموله های نظامی و غیرنظامی در حوزه خزر، مسکو را به شدت عصبانی می کند. بخصوص که این اقدام پس از اظهارات ضد روسی برخی از سیاست مداران و نظامیان بلند پایه آمریکایی صورت گرفته است. به عنوان مثال، در اواخر فوریه سال جاری، ژنرال جوزف واتل، فرمانده ارشد نیروهای مسلح آمریکا اظهار داشت که نفوذ پایدار روسیه در آسیای مرکزی مشکلاتی را برای آمریکا در منطقه ایجاد می کند. وی به هنگام سخنرانی در کمیته امور نیروهای مسلح مجلس نمایندگان کنگره آمریکا خاطرنشان کرد: روسیه نفوذ قابل توجه خود را در آسیای مرکزی حفظ کرده است. آسیای مرکزی از نظر اقتصادی و امنیتی به روسیه وابسته است. همین موضوع مشکلاتی را برای ما ایجاد می کند، چرا که تلاش های روسیه ممکن است امکان تعامل با این کشورها را محدود کرده و اهرم های نفوذ بیشتری را در اختیار مسکو قرار دهد. نیروهای ناتو که در افغانستان مستقرند به حمایت لجستیک شرکای خود در آسیای مرکزی وابسته هستند. به گفته وی، فرماندهی مرکزی نیروهای مسلح آمریکا منافع آمریکا را در آسیای مرکزی و جنوبی از جمله در قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان پیش می برد. علی رغم فشار کشورهای روسیه، چین و ایران برای ممانعت از همکاری بین کشورهای آسیای مرکزی و آمریکا، دولت های برخی از این کشورها همچنان حامی ترانزیت محموله های نیروهای آمریکایی در افغانستان بوده و در حوزه های مشترک با آمریکا تعامل دارند. با تجزیه و تحلیل گزارشهای منابع رسمی می توان به این نتیجه رسید که اخیرا قزاقستان و ترکمنستان فعال ترین شرکای آمریکا در آسیای مرکزی بوده اند. این تا حد زیادی به قزاقستان مربوط می شود که به طور سنتی تابع سیاست همکاری چند جانبه با مراکز خارجی قدرت است. برای توضیح همکاری نظامی قزاقستان-آمریکا باید به این نکته اشاره کرد که در سال 2017 طرفین سند مهم همکاری نظامی را امضا کردند. 5 جولای سال 2017 در جریان سفر تالگات مختاراف، معاون وزیر دفاع جمهوری قزاقستان به واشنگتن طرح 5 ساله همکاری نظامی توسط وزارت دفاع دو کشور، برای سال های 2022-2018 منعقد شد که اهداف تعامل طرفین در آینده را مشخص کرد. با این حال، با توجه به گزارش های منظم وزارت دفاع قزاقستان، این طرح محتوای همکاری نظامی طرفین را که در سال های اخیر در حوزه آموزش نظامی و فعالیت حفظ صلح، صورت گرفته است با تغییراساسی مواجه نکرد. علاوه بر این، مطابق با اطلاعات منتشر شده توسط وزارت خارجه آمریکا در سال 2017، از میان کشورهای منطقه خزر، قزاقستان مهم ترین شریک آمریکا در حوزه آموزش نظامی است، چرا که از بودجه دولتی آمریکا مبالغ قابل توجهی وارد آستانه می شود. به عنوان مثال، در سال 2015 آمریکا بیش از 2 میلیون دلار به آموزش نمایندگان قزاقستان اختصاص داد. 164 شهروند قزاقی در چارچوب 76 دوره آموزشی برگزار شده با این بودجه ها آموزش دیدند. در سال 2016، 2.2 میلیون دلار بدین منظور اختصاص داده شد و 540 کارمند نظامی در چارچوب 54 دوره آموزشی آموزش دیدند. در سال 2016 با راه اندازی برنامه آموزشی مبارزه با قاچاق مواد مخدر در قزاقستان (Section 1004 CDTS) تعداد کارمندان نظامی به میزان قابل توجهی افزایش یافت.اهداف اصلی همکاری در حوزه آموزش عبارتند از: آموزش نظامی، انجام اصلاحات نهادی در بخش امنیت، توسعه روابط دوجانبه و چند جانبه استراتژیک، امنیت مرزی و مقابله با تهدیدات فراملیتی. در چارچوب برنامه منطقه ای مبارزه با تروریسم، مرکز اروپایی بررسی مسائل امنیتی (مرکز مارشال) سمینارهایی پیرامون مسئله مبارزه با تروریسم و مقابله با تهدیدات سایبری در این زمینه برگزار می کند. در چارچوب برنامه آموزش نظامی بین المللی و آموزش طرف قزاقی، دوره هایی برای آموزش زبان انگلیسی، مسائل امنیت سایبری، ساختار فرماندهی و مهندسی و غیره برگزار می شوند. قزاق ها به طور منظم در مرکز اروپایی بررسی مسائل امنیت (مرکز مارشال)، مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه و آسیای جنوبی و دیگر موسسات آموزشی کشورهای غربی آموزش می بینند. فعالیت حفاظت از صلح یکی دیگر از اهداف مهم همکاری قزاقستان-آمریکاست. یادآور می شویم که قزاقستان شرکت کننده درجه 2 برنامه "مشارکت برای صلح" ناتو است. به طور همزمان، در ساختارهای نیروهای مسلح ملی، واحدهای حافظ صلحی ایجاد می شوند که در عملیات ناتو از جمله در افغانستان، عراق و دیگر کشورها شرکت می کنند. هدف اصلی این برنامه انتقال از همکاری نظامی با ناتو به فعالیت مشترک در حوزه دفاع و امنیت است. در چارچوب این هدف، برگزاری تمرینات سالیانه حافظ صلح "عقاب استپ" یکی از اقدامات مشترک اصلی به شمار می رود. در سال 2017 این تمرینات در دو مرحله صورت گرفت. 7 آوریل در مرکز آموزشی "ایلیسکی" (استان آلماتی) اولین مرحله آماده سازی آموزش تاکتیکی- ویژه حفظ صلح "عقاب استپ" تحت عنوان "کوکتم-2017" برگزار شد. در جریان تمرینات، گردان حافظ صلح "کازبات" نیروهای مسلح قزاقستان؛ به همراه نمایندگان نیروهای مسلح آمریکا و بریتانیا مسائل گشت زنی منطقه، کنترل بزرگ راه های حمل و نقل، حفظ صلح و محافظت از کمک های انسان دوستانه را بررسی کردند. مرحله اصلی تمرینات حافظ صلح از 22 جولای تا اوت سال 2017 برگزار شد. نظامیان گردان حافظ صلح "کازبریگ" وزرات دفاع قزاقستان به همراه نمایندگان سازمان های نظامی کشورهای عضو ناتو جوانب مختلف اقدامات مشترک پیرامون حفظ صلح و واکنش به وضعیت های بحرانی را بررسی کردند. در این تمرینات نظامیان آمریکا، بریتانیا، تاجیکستان، قرقیزستان، ترکیه و ایرلند شمالی به عنوان ناظر شرکت کردند. مرکز آموزشی "شراکت برای صلح" در قلمروی قزاقستان هم فعالیت دارد. این مرکز در سال 2008 ایجاد و در سال 2010 رسما توسط کمیته نظامی- سیاسی ناتو تایید شد. در این مرکز آموزشی که تنها مرکز در نوع خود در آسیای مرکزی است ، به طور منظم آموزش هایی پیرامون جوانب حقوقی عملیات حفظ صلح و آموزش نظامیان قبل از عملیات حفظ صلح سازمان ملل، صورت گرفته، افسران سازمان ملل آماده شده و آموزش زبان به نظامیان داده می شود. در مورد روابط نظامی آمریکا با ترکمنستان، همسایه جنوبی قزاقستان اطلاعات بسیار کمتری در منابع رسمی منتشر شده است.در عین حال، مشخص است که ترکمنستان علی رغم بی طرفی خود به طور کامل از همکاری با ائتلاف های نظامی- سیاسی خارجی امتناع نمی ورزد. بهار سال 1995 یک تفاهم نامه در مورد همکاری ترکمنستان با ناتو در چارچوب برنامه "شراکت برای صلح" به امضا رسید. این مسئله قابل ذکر است که بنابر شواهد موجد، همکاری نظامی دوجانبه ترکمنستان-آمریکا هم در حال توسعه است. واشنگتن در این کشور برنامه هایی مانند آموزش نظامی بین المللی (IMET) و برنامه دفاعی مبارزه با تروریسم (CTFP) را اجرا می کند. نظامیان ترکمنستان همچنین در مراکز منطقه ای وزارت دفاع آمریکا در حوزه امنیت آموزش می بینند. در سال 2015 آمریکا برای آموزش طرف ترکمنی 362.510 دلار اختصاص داد. آموزش 60 نظامی ترکمنستان در چارچوب 18 دوره صورت گرفت. در سال 2016، 154.953 دلار به این هدف اختصاص داده شد و آموزش 9 نظامی در چارچوب 8 دوره آموزشی در برنامه قرار گرفت. بیشترین تعداد شهروندان ترکمنستان (49 نفر) در سال 2015 در چارچوب برنامه آموزش نظامی بین المللی آموزش دیدند. اهداف اصلی همکاری در حوزه آموزش عبارتند از: آموزش نظامی و انجام اصلاحات نهادی بخش امنیت. بر خلاف دیگر کشورهای ساحلی خزر، پرسنل نظامی ترکمنستان عمدتا در داخل کشور آموزش می بینند. آمریکا و دیگر کشورهای عضو ناتو به همراه طرف ترکمنی در چارچوب برنامه های اجرا شده، دوره های نظامی-پزشکی، آموزش زبان انگلیسی، فرماندهی نیروهای مسلح، مبارزه با تروریسم و غیره را برگزار می کنند. پرسنل پزشکی نیروهای مسلح، نیروهای زمینی و نیروهای نظامی- هوایی ترکمنستان در اقدامات صورت گرفته آمریکا فعالیت دارند. علاوه بر این، باید به یاد داشت که عشق آباد از فعالیت ائتلاف بین المللی در افغانستان به طور فعال؛ در زمینه حمل و نقل- لجستیکی حمایت می کند. به عنوان مثال، در سال 2015 گزارشهایی مبنی بر انتقال تجهیزات نظامی امریکایی از مرز افغانستان به بندر ترکمن باشی منتشر شد. به گفته شاهدان، از طریق این مسیر خودروهای زرهی سبک "هامر" و نفربرهای زرهی سبک منتقل می شدند. این تجهیزات بعدها از بنادر ترکمنستان به باکو فرستاده می شدند. از مطالب فوق الذکر می توان نتیجه گیری کرد که امریکا سیاست تقویت همکاری با کشورهای ساحلی خزر در حوزه امنیت را اجرا می کند. این امر عنصر مهم استراتژی آمریکا در منطقه به شمار می رود. اهداف اصلی این همکاری عبارتند از: افزایش روابط نظامی، توسعه پتانسیل نظامی و دفاعی کشورهای ساحلی خزر، افزایش امکانات کشورها برای حضور در عملیات مشترک حفظ صلح و غیره. بدیهی است که همکاری در حوزه امنیت به تقویت امنیت ملی آمریکا و حل و فصل مشکلات سیاسی خارجی و ژئوپلتیک واشنگتن در خزر کمک می کند. با توجه به بیانیه ژنرال وتل، آمریکا در آینده نزدیک می تواند اقدامات اضافی را برای کاهش نفوذ ژئوپلتیک روسیه در منطقه انجام دهد. بدین منظور ممکن است نه تنها برنامه های همکاری نظامی بین المللی، بلکه مداخله فعال تر کشورهای منطقه در طرح های ترانزیتی صدور محموله های آمریکایی به افغانستان و همچنین دیگر متدهای سنتی مورد استفاده قرار گیرند.