ایران شرقی 16 ارديبهشت 1398 ساعت 10:39 http://easterniran.com/fa/doc/translate/1932/ -------------------------------------------------- روابط با قدرت‌ها عنوان : معناشناسی وجود پایگاه‌های نظامی چین در آسیای مرکزی -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی/ چندی پیش، نشریه آمریکایی واشنگتن پست در گزارشی اعلام کرده بود که چین دارای یک پایگاه نظامی عملیاتی در تاجیکستان است و این پایگاه، فرصتی برای منافع چین و تحولات استراتژیک در سرتاسر آسیای مرکزی فراهم می کند. با این حال، چین ممکن است که پایگاه دومی هم واقع در کریدور واخان افغانستان داشته باشد. نیروهای چینی از سال 2017 در آنجا حضور داشته اند، تقریبا همان زمانی که پایگاه آنها در تاجیکستان راه اندازی شده بود. این پایگاه تازه کشف شده چین، همراه با پایگاه این کشور در جیبوتی و پایگاه احتمالی آن در افغانستان، نشان دهنده فشارهای داخلی از سوی جمهوری خلق چین و ارتش آزادی بخش چین برای معطوف کردن نیروی نظامی، فراتر از مرزهای چین به عنوان مثال در دریای چین جنوبی می باشد. پیشینه: این پایگاه چینی که در فاصله 12 تا 14 کیلومتری مرز تاجیکستان-افغانستان و 30 کیلومتری مرز تاجیکستان و چین در استان گورنو-بدخشان قرار گرفته است، به یک نقطه ورودی مهم از چین به آسیای مرکزی مشرف بوده و همچنین نزدیک به کریدور مهم واخان در افغانستان است که یک راه اصلی برای طرح کمربند و جاده چین می باشد. تصاویر ماهواره ای، وجود هلیکوپترها و مناسب بودن پایگاه را برای اعزام یک نیروی پیاده نظام سبک نشان می دهد. این حقایق، ارتباط میان برنامه طرح کمربند و جاده چین و پیامدهای سیاسی استراتژیک آن را به همراه اهداف واضح اقتصادی آن برجسته می کند. همکاری نظامی چین با افغانستان و آسیای مرکزی از سال 2016 آغاز شده و افتتاح پایگاه تاجیکستان و احتمالا دومین پایگاه احتمالی در افغانستان به سال های 2016 و 2017 و حتی پیش از آن مربوط می شود. در واقع، در سال 2016، چین مکانیسم چهارجانبه هماهنگی و همکاری با تاجیکستان، پاکستان و افغانستان را به عنوان وسیله ای برای به اشتراک گذاری اطلاعات و مبارزه با تروریسم شکل داد . پنتاگون، ایجاد یک پایگاه چینی در پاکستان را نیز پیش بینی می کند. بدیهی است که مکانیسم چهارجانبه هماهنگی و همکاری اهداف دیگری نیز از دیدگاه پکن داشته است. این نخستین نشانه از توانایی چین در تجاوز به حاکمیت تاجیکستان نیست، چرا که قبلا "اصلاحات ارضی" (واگذاری بخشی از خاک تاجیکستان به چین) به این دلیل رخ داد که تاجیکستان قادر به پرداخت بدهی هایش نبود. این پایگاه ها، همچنین اهداف غیر نظامی چین و ارزیابی تهدید آن را نشان می دهند. با توجه به اینکه چین میلیاردها دلار در آسیای مرکزی به عنوان بخشی از طرح کمربند و جاده سرمایه گذاری کرده، طبیعتا تمایل به محافظت از سرمایه گذاری هایش باعث می شود که اهمیت بیشتری برای سیاست گذاری در این مناطق قائل شود. به خصوص، توسعه اقتصادی بلندمدت چین در سین کیانگ و آسیای مرکزی؛ واکنشی به تهدیدات اسلام گرایانه یا بسیج ملی اویغور می باشد. به نظر می رسد که سرکوب همزمان چین در رابطه با اسلام گراها و اویغورهای سین کیانگ و حتی اتباع قرقیزستان و قزاقستان، با هدف حذف هویت اسلامی آنها و با استفاده از روش های نظیر کار اجباری در اردوگاههایی نظیر اردگاههای دوره استالین در شوروی سابق و یا شیوه انقلاب فرهنگی مائو و روش به کارگیری طولانی مدت مخالفان سیاسی در اردوگاه های کار اجباری چین کمونیست؛ صورت می گیرد. این فعالیت های سازمان یافته با تمایل چین به فرستادن نیروی نظامی به آسیای مرکزی همراه شده است. بنابراین ملاحظات اقتصادی، سیاسی و قومی در انگیزه های چین برای ساخت پایگاه های نظامی بی تاثیر نیستند، به خصوص که تروریسم اسلامی در پاکستان و افغانستان به فعالیت خود ادامه می دهد. احتمال رو به افزایش خروج آمریکا از افغانستان نیز تفکر چین را تحت تاثیر قرار داده و این کشور را تشویق به تلاش برای استفاده از ضعف آمریکا و بهره بردن از برتری های خود و دفاع از از سرمایه گذاری های خود در منطقه می کند. همچنین، لازم به ذکر است که این تحولات که در سال های 2016 و 2017 آغاز شده، مربوط به سیاست کلی خارجی چین (و نه صرفا در مورد منطقه آسیای مرکزی) است و از آن زمان، پرخاشگرانه تر و جسورانه تر شده است. به این ترتیب، تلاش های سیاسی مشابهی برای قدرت نمایی چین در دریای چین جنوبی، آفریقا و قطب شمال نیز در حال انجام است. در حالی که چین ممکن است وجود پایگاه های خود را در آسیای مرکزی انکار کند، در واقع، وجود چنین امکاناتی به خوبی با ویژگی کلی سیاست امنیتی فعلی چین سازگار است. بنابراين، پايگاه نظامی چین در تاجيكستان، چه یک پایگاه باشد يا بخشی از شبكه اي از امکانات چینی که نشان دهنده حضور امنیتی و همكاري چین در سرتاسر آسياي مركزي و جنوبي است، به وضوح نشان می دهد که چین به عنوان يك قدرت بزرگ مصمم است که در هر مکان از منافع عمده خود دفاع کند هر مکان که "منافع اصلی" چین در معرض خطر است- چنین اقداماتی به احتمال زیاد در آینده نیز بیشتر رخ خواهد داد. پیامدها: کشف پایگاه تاجیکستان از دید روسیه مخفی نمانده است. در سال 2017، مرکز تحقیقات توسعه - که یک مرکز تحقیقاتی چینی است - ، چندین محقق روسی را به دفتر خود در پکن دعوت کرد. در یک سمینار خصوصی، مقامات چینی توضیح دادند که چرا چین دارای حضور امنیتی در تاجیکستان است که به کریدور واخان افغانستان گسترش یافته و اینکه این پایگاه با اهداف آموزشی و تدارکاتی، و نه اشغال نظامی ساخته شده است. آنها همچنین تلاش کردند تا واکنش روسیه را در مورد حضور چین در حوزه نفوذ سنتی روسیه بسنجند. همانطور که الکساندر گابوئف، کارشناس سیاسی مسایل چین در مرکز کارنگی روسیه گفت که چینی ها قصد غافلگیر کردن روسیه را ندارند. به بیان دیگر، علیرغم اظهارنظرهای غربی ها مبنی بر این که چین و روسیه در حال حاضر دارای اختلافات چشمگیری هستند که اتحاد آنها را تضعیف می کند، دیپلمات های چینی، تلاش می کنند تا روسیه را از اهداف صلح آمیز و خیرخواهانه خود مطمئن کنند. به رغم وجود اختلافات غیرقابل انکار این دو کشور به خصوص در بحث اقتصادی، احتمال از بین رفتن اتحاد آنها در آینده ای نزدیک تقریبا غیر ممکن خواهد بود. در حقیقت، با توجه به قدرت همکاری روسیه و چین در زمینه های دیگر و شبکه قوی هماهنگی بین دولتی، و وابستگی رو به رشد روسیه به چین، این اتحاد به احتمال زیاد قوی تر خواهد شد. با این وجود، به نظر می رسد که در بلندمدت، اهداف چین ممکن است جایگزین اهداف روسیه در آسیای مرکزی شود و این امر، لزوم ساختن چنین پایگاه هایی را ایجاب می کند. همانطور که یک دیپلمات چینی به Nadege Rolland از دفتر ملی تحقیقات آسیا گفته است، اوراسیا منطقه اصلی است که چین باید برای رسیدن به "همگرایی و تعادل منافع" و هماهنگ سازی استراتژی های بزرگ اوراسیایی دو کشور، همکاری نزدیکی با روسیه داشته باشد. با این حال، تفسیر دیگری نیز وجود دارد که چین، خود را با نگرانی ها و هراس های مسکو برای یک مرحله گذار نامشخص وفق می دهد و منتظر می ماند تا وقتی که روسیه تبدیل به یک ابرقدرت بی یال و کوپال شود و پس از آن زمینه برای چین فراهم می شود تا برتری کامل خود را بر منطقه اوراسیا اِعمال کند. بنابراین، پایگاه فعلی چین در تاجیکستان یا پایگاه های احتمالی دیگر، تنها پایگاه های چین باقی نخواهند ماند به خصوص با توجه به نگرانی های پکن در مورد مسلمانان خود و افزایش سرمایه گذاری این کشور در آسیای مرکزی و جنوبی. با توجه به احتمال بی ثباتی در این منطقه، نیاز به نوعی "سیاست گذاری قدرتمند" ممکن است بر چشم انداز چین در مورد امنیت منطقه غالب شود و یا به عبارتی، نقش امنیتی چین را در منطقه افزایش دهد. این که آیا در آینده این امر منجر به درگیری با مسکو خواهد شد یا خیر، چنین ملاحظاتی قطعا اتحاد فعلی دو کشور را تحت فشار بیشتری قرار خواهد داد. در عین حال، ایالات متحده آمریکا با طرح کمربند و جاده چین و دیگر جاه طلبی های این کشور در سرتاسر جهان به ویژه در آسیا مخالفت می کند. دولت ترامپ اقدامات گوناگونی را برای ارتقاء همکاری های اقتصادی، سیاسی و امنیتی با قزاقستان و ازبکستان انجام داده است و بعید است که دیدگاه خوش بینانه ای نسبت به سیاست های چین در آسیای مرکزی داشته باشد. اگر چین، اقدام به ایجاد شبکه ای از پایگاه ها یا تأسیسات نظامی در آسیای مرکزی کند، این امر احتمالا واشنگتن را وادار خواهد کرد که سیاست های منطقه ای خود را با موضع کاملا ضد چینی تقویت کند. همچنین، به احتمال زیاد واشنگتن تلاش خواهد کرد که ژاپن، کره جنوبی، اتحادیه اروپا و قطعا هند را برای مخالفت با طرح کمربند و جاده چین و افزایش حضور خود در آسیای مرکزی متقاعد سازد. این امر کاملا امکان پذیر است که علی رغم جذابیت بسیار بالای قدرت اقتصادی چین، ایجاد تاسیسات نظامی توسط این کشور در منطقه، موجب تحریک بیشتر احساسات ضد چینی که در حال حاضر در سرتاسر آسیای مرکزی وجود دارد، شود. اگر فشار داخلی در کشورهای آسیای مرکزی افزایش یابد یا در صورت تغییر در رهبری مانند قزاقستان، ملاحظات داخلی ممکن است این دولت ها را مجبور به موضع گیری خصمانه در مورد سرکوب اویغورها در چین کند. نتیجه گیری: وجود پایگاه های نظامی در یک کشور خارجی به طور اجتناب ناپذیری وضعیت استراتژیک و ژئوپلتیک آن کشور را تغییر می دهد. ممکن است تاجیکستان تحت فشار بیشتر چین قرار گیرد تا بخش بیشتری از قلمرو و حق حاکمیت خود را در اختیار این کشور قرار دهد. کشورهای دیگر در آسیای مرکزی و جنوبی ممکن است با وضعیت مشابهی روبرو شوند و از طریق بدهی های کمرشکن خود وابستگی بیشتری به چین پیدا کنند. در حال حاضر نمی توان نتیجه این روند را پیش بینی کرد؛ زیرا وجود پایگاه نظامی چین در تاجیکستان به تازگی تایید شده است و وضعیت پایگاه احتمالی این کشور در افغانستان هنوز معلوم نیست. با این حال، این گزارش ها یک روند قطعی را نشان می دهد که عواقب و پیامدهای آن برای آسیای مرکزی، آسیای جنوبی و مناطقِ بسیار فراتر از آن، سرنوشت ساز خواهد بود. منبع: پایگاه تحلیلی آسیای مرکزی و قفقاز-وابسته به دانشگاه جان هاپکینز [1] National Bureau of Asian Research موسسه تحقیقاتی غیر انتفاعی آمریکایی واقع در سیاتل، واشنگتن است