ایران شرقی 27 تير 1397 ساعت 8:54 http://easterniran.com/fa/doc/translate/1458/ -------------------------------------------------- ریاض - اسلام آباد؛ حرکت به سمت روابط راهبردی عنوان : روابط عربستان و پاکستان: تغییر از بعد شخصی به استراتژیک -------------------------------------------------- سال‌های زیادی است که رابطه بین عربستان و پاکستان بر اساس یک ویژگی خاص تعریف شده است؛ انتقال جریان سرمایه از سوی سرمایه‌گذاران سعودی در بخش‌های مختلف به سمت پاکستان و در عوض، استفاده از همکاری نظامی اسلام‌آباد. طبق آخرین آمار موجود، ارزش مبادلات تجاری بین دو کشور از اواسط سال 2012 تا اواسط سال 2013 حدود پنج میلیارد دلار بوده است. با این حال، به اعتقاد بسیاری از ناظران، طی این سال‌ها، رابطه بین عربستان و پاکستان بیش از آنکه مبتنی بر ارتباط نهادهای رسمی دو کشور باشد، عمدتا ریشه در روابط شخصی موجود بین پادشاهان سعودی و نخست وزیران پاکستانی داشته است. متن : ایران شرقی/ عربستان سعودی و پاکستان در بسیاری از زمینه ها در تلاش برای تعمیق و ساختار بخشیدن به مناسبات خود هستند؛ مناسباتی که از دیرباز، بر اساس کیفیت رابطه بین پادشاهان و نخست وزیران دو کشور تعیین می شده است. شاهزاده ترکی الفیصل رئیس سابق سرویس اطلاعاتی عربستان سعودی، زمانی رابطه بین عربستان و پاکستان را چنین توصیف کرده بود: نزدیک ترین رابطه بین دو کشور جهان، بدون اینکه هیچ پیمان رسمی بین آنها وجود داشته باشد. خود شاهزاده فیصل بیش از سه دهه در حوزه تصمیم سازی عربستان فعال بود و در تمام دورانهای تهاجم شوروی به افغانستان، اولین جنگ خلیج (فارس)، لشگرکشی به افغانستان و دیپلماسی دفاعی پس از 11 سپتامبر، بر رابطه نزدیک بین دو کشور نظارت داشت. البته به نظر می رسد در این مدت، مشکلاتی در مناسبات عربستان و پاکستان وجود داشته است. مخالفت پارلمان پاکستان با مشارکت نظامی اسلام آباد در ائتلافِ تحت رهبری سعودی در جنگ یمن، بحث ها و سئوالاتی را درباره ماهیت رابطه استراتژیک بین دو کشور به وجود آورد. اما تصمیم پاکستان برای ملحق نشدن به متحدان سعودی خود در این جنگ، عمدتا به خاطر مشغله های داخلی این کشور بود؛ از جمله نبرد با القاعده و طالبان و مقابله با شورشیان در منطقه بلوچستان واقع در جنوب شرق پاکستان. این مسائل از درون، پاکستان را فرسوده کرد و اسلام آباد را بر آن داشت تا از جنگ یمن فاصله بگیرد. این اقدام مانع از باز شدن یک جبهه جدید دیگر در مقابل ایران، حامی خارجی قدرتمند حوثی ها، شد که حتی می توانست موجب تشدید ناامنی ها در داخل پاکستان شود. اما به رغم بی طرف ماندن پاکستان در جنگ یمن، رابطه بین عربستان و پاکستان همچنان قوی و تقریبا دست نخورده باقی مانده است. مارس 2016 پاکستان به همراه 20 کشور دیگر عرب و مسلمان در رزمایش رعد شمال که در شمال عربستان انجام شد شرکت کرد و ژنرال راحیل شریف فرمانده سابق ارتش پاکستان نیز به عنوان فرمانده اتحاد نظامی اسلامی برای مبارزه با تروریسم انتخاب شد. با این حال، به اعتقاد بسیاری از ناظران، طی این سال ها، رابطه بین عربستان و پاکستان بیش از آنکه مبتنی بر ارتباط نهادهای رسمی دو کشور باشد، عمدتا ریشه در روابط شخصی موجود بین پادشاهان سعودی و نخست وزیران پاکستانی داشته است. سال های زیادی است که رابطه بین این دو کشور براساس یک ویژگی خاص تعریف شده است: انتقال جریان سرمایه از سوی سرمایه گذاران سعودی در بخش های مختلف به سمت پاکستان و در عوض، استفاده از همکاری نظامی اسلام آباد. طبق آخرین آمار موجود، ارزش مبادلات تجاری بین دو کشور از اواسط سال 2012 تا اواسط سال 2013 حدود پنج میلیارد دلار بوده است. این در حالی است که طی دهه گذشته (از سال 2002 تا 2012)، ارزش مبادلات تجاری به حدود 30.7 میلیارد دلار رسیده است. انگیزه عربستان از سرمایه گذاری در پاکستان، صرفا مالی نبوده چون سعودی ها کمک های خود را در سخت ترین برهه های زمانی به این کشور ارائه کرده اند، بدون اینکه منافع تجاری مستقیمی در آن داشته باشند. برای مثال، در زمان وقوع زمین لرزه سهمگین بلوچستان در سال 2005، عربستان مبلغ 10 میلیون دلار کمک بشردوستانه به پاکستان اعطا کرد. همچنین زمانی که سیلاب در سال های 2010 و 2011 شهرهای پاکستان را درنوردید، عربستان یک کمک 170 میلیون دلاری را برای انجام برنامه های کمک رسانی و بازسازی در مناطق خسارت دیده در اختیار مقامات پاکستانی قرار داد. ژانویه 2018، عربستان و پاکستان توافق کردند تا با امضای یک توافقنامه تجارت ترجیحی که همسو با چشم انداز 2030 ولیعهد محمد بن سلمان بود، روابط تجاری خود را تقویت کنند. گفته می شود که این اقدام، تلاشی برای از کمرنگ کردن نقاط مبهم موجود در مناسبات دو کشور بوده است؛ نقاطی که در آن مشخص نیست دقیقا چه توافقاتی و توسط چه کسانی به امضا رسیده است. علاوه بر این، روابط نظامی بین ریاض و اسلام آباد به اوایل دهه 1960می رسد، زمانی که ارتش پاکستان به تشکیل نیروهای مسلح سعودی کمک کرد. اسلام آباد همچنین با تقدیم اولین جت های جنگنده خود به نیروی هوایی سلطنتی سعودی، به نیروی هوایی این کشور کمک کرد. در حال حاضر بیش از 1200 مربی پاکستانی در بخش های مختلف نظامی و امنیتی عربستان در وزارت کشور و نیروهای مسلح مشغول فعالیت هستند. اما در حال حاضر، با توجه به اصلاحات نظامی و سیاسی که در عربستان در جریان می باشد (و براساس آن پادشاهی سعودی به دنبال اجرای سند چشم انداز 2030 است) عربستان سعودی و پاکستان امیدوارند بتوانند به سمت یک مشارکت استراتژیک تر حرکت کنند. سعودی ها به تازگی دو هیئت نمایندگی مهم را با هدف ارزیابی موقعیت های تجاری و روابط دفاعی، تبادل اطلاعات در زمینه مبارزه با تروریسم و تشکیل کارگروه های استراتژیک به منظور مدیریت تحولات آتی در مناسبات دو کشور، به اسلام آباد اعزام کرده اند. ماه فوریه، ولیعهد عربستان (که پست وزارت دفاع را نیز بر عهده دارد) در ریاض میزبان ژنرال قمر جاوید باجوا رئیس ستاد ارتش پاکستان بود تا درباره روابط نظامی دو جانبه، با محوریت چگونگی تقویت و توسعه آموزش های نظامی، انجام رزمایش های مشترک و تبادل تجربیات نظامی، با وی مذاکره کند. سعودی ها در زمینه مبارزه با تروریسم از پاکستان حمایت کرده اند. عادل الجبیر وزیر خارجه عربستان، در نشست خبری اخیر خود، ضمن تمجید از شریک پاکستانی خود عنوان کرد که اسلام آباد باید تجربیات خود در زمینه جنگ با ترور را در اختیار جهانیان قرار دهد. مهم تر اینکه، به نظر می رسد عربستان و پاکستان علاقمند به ایجاد یک رابطه امنیتی در هم تنیده و وابسته به هم هستند، آن هم به شکلی که این رابطه مشکلی در مناسبات هر یک از طرفین با دیگر کشورها ایجاد نکند. برای مثال، عربستان در حال تقویت روابط استراتژیک خود با هند است بدون اینکه مناسبات اش با پاکستان را به مخاطره اندازد. به طور مشابه، پاکستان نیز به سعودی ها توضیح داده که گرچه حضور در جنگ یمن هرگز در دستور کار ارتش پاکستان قرار نداشته است اما اسلام آباد هر جا و هر زمان که لازم باشد از عربستان دفاع خواهد کرد. پاکستان به رغم نزدیکی اخیرش با ایران، آشکارا نشان داده است که با موضع گیری در برابر مداخلات ایران در امنیت منطقه خلیج (فارس) و همچنین امنیت داخلی عربستان، از منافع سعودی ها حمایت می کند. عربستان هم در عوض در جریان نشست سازمان همکاری اسلامی، از پاکستان در موضوع مناقشه کشمیر حمایت کرده است. به علاوه، عربستان سعودی به تازگی اعلام کرده است که به پروژه کریدور اقتصادی چین ـ پاکستان ( یک پروژه استراتژیک عظیم که در سند چشم انداز 2025 پاکستان پیش بینی شده) ملحق خواهد شد و با سرمایه گذاری در بندر گوادر زمینه تقویت تعاملات تجاری بین دو کشور را فراهم خواهد آورد. به طور هم زمان، وب سایت انگلیسی زبان عربستان موسوم به عرب نیوز یک بخش خاص را برای پاکستان راه اندازی کرده است که این اقدام تاکنون درباره کشور دیگری سابقه نداشته است. در مجموع، چنین به نظر می رسد که رابطه پاکستان و عربستان در حال حرکت به سمت یک مسیر استراتژیک است؛ رابطه ای که بیشتر ساختارمند شده و به شکل فزآینده ای منافع استراتژیک دو کشور در آن لحاظ می شود. انتهای مطلب/ آنچه در این متن آمده به معنای تأیید محتوای آن از سویموسسه ایران شرقی نیست و تنها در راستای اطلاع رسانی و انعكاس نظرات تحليلگران و منابع مختلف منتشر شده است